Caleidoscoop

- 30 October 2017 door Edwin Timmers -

Misschien had u er een in uw jeugd: een caleidoscoop. Een zwarte buis waarvan u het ene uiteinde vlak voor het oog houdt en het andere uiteinde op een lichtbron richt. Door de buis te draaien rollen kleine glazen of kunststof vormpjes over elkaar. Door kunstig geplaatste spiegels in de zwarte buis geeft dat een fraai schouwspel. Wikipedia vertelt me dat caleidoscoop een samenstelling is van de Griekse woorden kalos (wat mooi betekent), eidos (vorm) en skopeο (kijken). Vrij vertaald is een caleidoscoop dus een mooie-vormen-kijker.
Vorige week zat ik als bijrijder te soezen in een busje dat over de snelweg raasde. Ik draaide mijn hoofd naar rechts en keek recht in de zon, die weliswaar zakkende was, maar nog bijzonder fel. Ik sloot mijn ogen. Het sluiten van een oog is feitelijk niets anders dan een lapje vel over de oogbol spannen. Dit lapje vel is niet lichtdicht. Wat ik met gesloten ogen zag was heel levendig caleidoscopisch. Omdat de auto voorbij bomen en andere zaken naast de snelweg reed, veranderde het kleurenpalet in mijn ogen continu. Draaide ik mijn hoofd weg, dan was het afgelopen.

In augustus ging ik naar de licht- en geluidsperformance ‘YYOY’ van Nikki Hock. De performance lijkt een gepuurde set van een DJ en VJ ineen. Het geluid dat je hoort is geen muziek zoals ik die ken. Het licht wordt volstrekt anders ingezet dan podiumlicht. Nikki Hock probeert angsten te wekken met YYOY, las ik in de flyer.

Met ongeveer twintig andere personen werd ik een nagenoeg donkere ruimte binnengeleid. Er klonk een doordringende diepe bastoon die op de onderbuik werkte en waarvoor ik me niet kon afsluiten. De voorstelling begon. Vier of vijf in zwart geklede personen met een wit uitdrukkingsloos masker op het gezicht dreven alle aanwezigen doortastend bij elkaar. Intussen was het stikdonker. Ik voelde de warmte van de mensen om me heen. Vervolgens speelde Hock met hard, zacht, laag, hoog en chaotisch geluid. Het licht varieerde van flikkerend fel en kleurig tot het nagenoeg onzichtbare oranje van warmtelampen. De enige angst die ik ervoer was die voor omvallen als gevolg voor desoriëntatie.

Hoe lang ik daar stond, weet ik niet, maar op zeker moment werden we een voor een weer opgehaald en random in de donkere zaal geplaatst. De finale begon en die was wonderschoon. De geluiden werden schriller en sneller, het licht flikkerde als een dolle en werd kleuriger en alomtegenwoordig. Net voor het einde dacht ik dat ik middenin een caleidoscoop stond. Kleuren veranderden continu en leken bijna vaste vorm aan te nemen, ongeveer zoals in de auto waarover ik het eerder had. Alleen was het nu indringender en onontkoombaar. Waar naartoe ik mijn hoofd ook draaide, telkens was de ervaring ultra-caleidoscopisch. Het was een trip bij volle zinnen, ronduit prachtig.

Na afloop sprak ik met een paar mensen over de performance. Ze wisten niet wat ze ervan moesten denken, omdat ze eigenlijk niet wisten wat ze gezien hadden. Ik vertelde over mijn caleidoscopische ervaring. "O ja, zo kun je het natuurlijk ook zien,” reageerde een van hen. Even later dacht ik dat het klopte wat zij zeiden. Overal was geluid en licht, en toch wisten ze niet wat ze zagen. Als je bij daglicht over straat loopt, is er ook overal geluid en licht. Het verschil zit ‘m in de betekenis: op straat kunnen we nagenoeg alles, wat we zien en horen, duiden; in de ruimte van Nikki Hock is alle geluid en licht van betekenis ontdaan. In de ruimte van Hock ken je de wereld niet meer. Dit kan erg beangstigend zijn als je jezelf er niet aan over kunt geven.

* Tip; Kijk eens even naar het project Puurgondisch. De blauwe 'fruittegels' zijn custom made en door een caleidoscoop gefotografeerd.
terug

vel

is

niet

lichtdicht