In alles schuilt troost

- 24 April 2018 door Edwin Timmers -

Sommigen noemen Friedrich Nietzsche de filosoof met de hamer. Deze negentiende-eeuwse denker ramde zijn kritiek met prachtig literair geweld in de hoofden van zijn publiek. Gezien zijn straffe reputatie zou je niet verwachten dat hij een groot dierenvriend was.
Mutter, ich bin dumm. Dit blijken de laatste woorden van hem te zijn geweest. Hij sprak ze nadat hij in tranen een mishandeld taxipaard om de hals was gevlogen. Wat Nietzsche met zijn laatste woorden wilde zeggen, is nu nog onderwerp van speculatie. Sommigen interpreteren 'Mutter' als moeder aarde, en zien het feit dat hij zich dom noemt als een zelfinzicht: hij geeft toe dat hij de complexiteit van de aarde niet doorziet. Zeker is, dat niemand precies weet hij ermee bedoelde.

Bela Tarr’s speelfilm The Turin Horse speculeert niet over Nietzsches laatste woorden, maar wel over het leven van het taxipaard na de ontroerende ontmoeting met de denker in de straten van Turijn. Op zich niets bijzonders dat kunstenaars andermans feiten of laatste woorden kiezen als vertrekpunt voor het vertellen van hun eigen verhaal. De Israelische regisseur Maoz laat echter in zijn recente film Foxtrot een feit meerdere verhalen vertellen. Maoz laat zien hoe wij aan alles betekenis geven op een manier die ons het beste uitkomt.

De laatste tekening die een jonge soldaat maakte, geeft zijn ouders troost wanneer hij sneuvelt. Dit terwijl de tekening in werkelijkheid vertelt over een gruwelijke gebeurtenis waarvoor de jonge soldaat de woorden nog niet had kunnen vinden.

Door een misverstand schiet de soldaat vier mensen in een auto dood bij de grenspost waar hij is gestationeerd. Het leger kiest ervoor het voorval in de doofpot te stoppen en stuurt een bulldozer die de auto met de vier lijken begraaft in de rotsige woestijnbodem. De jonge soldaat wordt hierna voor verlof naar huis gestuurd. Tijdens de rit naar huis tekent hij in zijn tekenschrift de bulldozer met de personenauto hoog in de laadschep. Zijn laatste tekening, want even later stort de auto die hem thuis moest brengen in een afgrond.

Zijn ouders kennen het verhaal achter de tekening niet en slaan daarom, kapot van verdriet en inmiddels van elkaar gescheiden, aan het interpreteren. Jij bent de bulldozer, zegt de moeder tegen de vader, en ik ben de auto in de laadschep. Nee, zegt de vader, jij bent de bulldozer en ik de auto. De tekening krijgt zodoende een helende betekenis voor de beschadigde relatie tussen de ouders. Ze erkennen elkaars kracht aan de hand van de twee machines op laatste tekening van hun zoon. De tekening troost hen op een manier die de zoon niet had kunnen bedenken.

Mutter, ich bin dumm. Zou Nietzsche deze woorden niet gewoon gesproken hebben in de hoop dat zijn moeder zou zeggen: “O nee, lieve Friedrich, jij zult altijd mijn slimme, verstandige knul zijn”?
terug

ich

bin

dumm