Is symmetrie saai?

- 15 March 2018 door Edwin Timmers -

Symmetrie is saai. Iemand vertelde mij dit ooit. Wie, dat ben ik vergeten. Misschien was het de tekenjuf van de mavo of een tekenleraar op het Sint Lucas in Boxtel. Evengoed hoorde ik het tijdens het vak etaleren op laatstgenoemde school. Etalages zijn inderdaad nooit symmetrisch.
Symmetrie is saai. Het rare is dat ik dit sindsdien als waarheid heb aangenomen. Maar dat geldt niet voor iedereen. Vorige week zag ik een Volkskrant-filmpje waarin de voice-over stelt dat mensen nu eenmaal van symmetrie houden. Het filmpje poogt een antwoord te geven op de vraag waarom natuurkundigen obsessief op zoek zijn naar symmetrie. Grappig, de obsessie heeft iets te maken met het is-teken. Het is-teken stelt twee dingen aan elkaar gelijk. In een som is het deel links van het is-teken gelijk aan het deel rechts ervan: 1 + 1 = 2.

Bij symmetrie denk ik ook aan de Rorschachtest, een psychologische test die Hermann Rorschach in 1921 introduceerde. “De test bestaat uit tien kaarten met een abstracte afbeelding,” legt Wikipedia uit. “De platen zijn gemaakt door een papier met inktvlekken dubbel te vouwen, zodat er een symmetrische afbeelding ontstaat.” Iedereen heeft de platen wel eens gezien, weinigen weten wat er de bedoeling van is.

Symmetrie is een vast onderdeel van de klassieke en neo-klassieke architectuur. Ga maar eens voor de kathedraal van Reims staan, of voor het Paleis op de Dam. Symmetrie in architectuur straalt evenwichtigheid uit (vergelijkbaar met 1 + 1 = 2), het schept rust en geeft een betrouwbare indruk.

De mens is symmetrisch, het mensengezicht ook. Een knipogend mensengezicht is asymmetrisch en wellicht daardoor spannend. Want asymmetrie wordt spannend genoemd. Volgens een artikel op het web is het al dan niet saai zijn van symmetrie terug te voeren op de radicaal verschillende inzichten van twee klassieke filosofen: Pythagoras en Plotinus.

Wat deze filosofen er ook over mogen zeggen: het lijkt me niet nodig om het ‘probleem’ via de filosofie op te lossen. Wat iemand vindt van symmetrie is een ervaringsgegeven, het is kortom een mening. Sommige mensen vinden symmetrie prettig, anderen kunnen zonder.

Als ik onze huiskamer rondkijk zie ik heel veel symmetrische zaken in een chaotisch geheel. Flessen zijn symmetrisch, vazen, glazen en de tafel. Stoelen zijn symmetrisch, net als de wijzerklok om zes uur.

De lijst om een schilderij is symmetrisch, maar het geschilderde tafereel niet. Wel voldoet het tafereel aan andere compositorische richtlijnen. Een evenwichtige compositie stuurt het oog en heeft een rustgevende uitwerking. Wellicht is symmetrie de saaiste van alle compositorische trucs. Wellicht probeerde mijn tekenjuf (of wie dan ook) mij dat wel duidelijk te maken.
terug

wijzerklok

om

zes uur