Rechte lijnen

- 24 August 2017 door Edwin Timmers -

Ongetwijfeld zegt de naam Gerrit Rietveld u iets. Deze wereldberoemde Nederlandse architect en meubelontwerper maakte onder meer het Rietveld Schroderhuis in Utrecht.
In 1953 ontwierp hij het Rietveldpaviljoen in Venetië. Het wordt nog altijd gebruikt voor de Nederlandse deelname aan het tweejaarlijkse kunstevenement (Biënnale) in deze Italiaanse stad. Dit jaar kregen Wendelien van Oldenburg en Lucy Cotter de vrije hand om het in te richten.

Van Oldenburg en Cotter voelden ‘de echo van het socialisme’ in de dagen dat ze er verbleven. Wat wij nu aanvaarden als een Nederlands idee komt eigenlijk voort uit het socialistisch gedachtengoed, beweren zij. Een ideologie (het socialisme) klinkt dus nog steeds door in de architectuur en het interieurontwerp van het paviljoen. Interessant. Klinkt er altijd een ideologie door in architectuur en interieurontwerp? En klinken er ook andere zaken dan ideologie in door?

Rietveld maakte deel uit van kunstenaarsgroep De Stijl (opgericht in 1917). Een van de uitgangspunten van deze groep was dat kunstwerken en ontwerpen zich verhielden tot het orthogonale stelsel, wat betekent dat uitsluitend vlakken en lijnen in horizontale en verticale richting waren toegestaan. Dit was nieuw in de kunst en wierp ermee een (ideologische) blik vooruit op een toekomst waarin strakke lijnen het straatbeeld zouden bepalen. Kunst had echter niet alleen een esthetische, maar ook een sociale rol te vervullen. Om die reden sloten zich relatief veel communistische kunstenaars, waaronder Rietveld, zich bij deze kunstenaarsgroep aan. De Stijl bood een esthetiek voor het volk.

Nederland maakte vlak na de Eerste Wereldoorlog een woningcrisis door, waardoor architecten gedwongen waren efficiënter en dus soberder te bouwen. Elders op Wikipedia lees ik dat Rietvelds meubels niet alleen modern van uiterlijk waren, maar ook goedkoop en eenvoudig te produceren. Die tijd vroeg dus om efficiënter (soberder) bouwen en ook om goedkoper en eenvoudiger produceren. Het ‘moderne’ rechtlijnige karakter van De Stijl leende zich daarvoor, doch niet alleen op het ideologische vlak, ook op technische en daarmee samenhangend het economische. De toenmalige stand van de techniek voor massaproductie stond nog in de kinderschoenen. Bij de huidige technische mogelijkheden zou een kunststroming als De Stijl niet meer ontstaan, vermoed ik. Denk maar eens aan de ongekende mogelijkheden van 3D-printen.

“Door 3D-printen kunnen we objecten in vormen maken die voorheen niet mogelijk waren. En dat ook nog eens met minder materiaal dan voorheen.” Bij de Amsterdamse ontwerpstudio MX3D rolt momenteel een heuse brug uit een 3D-printer. Het design ervan is gebaseerd op de bottenstructuur van de mens. "Het is echt een organisch ontwerp,” zegt de ontwerper. “Als de natuur een brug zou ontwerpen, dan zou hij er zo uitzien."

Een ontwerp dat dus aansluiting zoekt bij de natuur. Dit, maar ook de opmerking dat er minder materiaal nodig is, strookt volledig met het nu heersende duurzaamheidsgedachtegoed. Zou duurzaamheid de nieuwe ideologie zijn?
terug

rechte

lijnen

door

kronkels