Selfie met groep

- 25 July 2017 door Edwin Timmers -

Festivaltijd, facebook stroomt over van foto’s waarop groepjes geamuseerde mensen, gezeten op het vertrapte gras, de camera inkijken. Het groepje is bijna altijd schuin van boven gefotografeerd. Linksonder op de foto is het lachende hoofd van de fotograaf te zien. Een selfie met groep. Ik kijk graag naar deze foto’s.
Vaak staat het gezicht van de fotograaf niet helemaal op de foto; een deel van het gezicht valt dan net over het kader van de linkerhoek. Rechtshandigen staan altijd in de hoek linksonder; linkshandigen in de hoek rechts.

Het gezicht van de fotograaf is een selfiegezicht. Tegelijk zie je zijn of haar ogen via het afgebeelde op het display geconcentreerd, en een beetje schuins, kijken naar de groep, die natuurlijk helemaal op de foto moet. Deze combinatie van selfie-ijdelheid en concentratie vind ik heerlijk. Maar ook de compositie, waarvan ik denk dat die nieuw is.

Wat is de compositie van een afbeelding? Via Wikipedia kwam ik bij de schilderijen van Vermeer. Zelfs op een computerscherm werken zijn schilderijen rustgevend. Hij besteedde veel aandacht aan het interieur waarin de geportretteerden hun ding deden. De lijnen van tegelvloeren dwingen het oog naar het centrum van de afbeelding, precies waar Vermeer het wou hebben. Ik meen regelmatig een driehoek in de schilderijen te herkennen. Het hoofd van de afgebeelde persoon – het melkmeisje bijvoorbeeld – als top van zo’n driehoek. Vermeer gebruikt compositie om aandacht te sturen, maar ook om rust in een werk te brengen. De voorstelling op veel van zijn schilderijen is zo sereen dat achtergrondgeluiden (het krassen van een pen, het klateren van melk, een kuchje, het schuiven van een houten stoelpoot over een tegelvloer) uit het schilderij op lijken te klinken.

Is de selfie met groep niet een nieuwe vorm van compositie? Dat vroeg ik me af. Het valt me op dat mijn aandacht zich eerst en meteen op de groep vestigt. Pas in tweede instantie word ik me bewust van het hoofd van de fotograaf. Diens veelal overbelichte hoofd is vaak even groot als de groep op de achtergrond in zijn geheel. Een selfie met groep heeft dus twee prominente vlakken (of vlekken) op een diagonaal van linksonder naar rechtsboven - in het geval van een rechtshandige fotograaf. Een dergelijke compositie zag ik nimmer in een museum.

Voor de huidige selfie-generatie is deze compositie echter heel gewoon. Zij zien zulke foto’s dagelijks. Ik vraag me dan ook af of deze compositievorm via het onbewuste van de huidige generatie selfiemakers een vaste plek in de schilderskunst gaat krijgen. Een kwestie van tijd, denk ik. Bovendien tart de selfie met groep de conventies van de portretschilderkunst. Want wie wordt er nu geportretteerd? De fotograaf of de groep op de achtergrond? Eigenlijk zijn het twee portretten in een, en daarmee een portret zonder centrum.

Ik wens iedereen veel festivalplezier. Enne, stuur me gerust je mooiste selfie met groep. Ik kijk er graag naar.
terug

aandacht

voor

compositie